Lejl 30 (Stħajjel)

Ritratt: Bongo Nyah

Ritratt: Bongo Nyah

Ħadt pjaċir ħafna naqra mill-poeżiji tal-Erbgħin Jum għand il-Bongo Nyah il-Ħamis li għadda, speċjalment bil-kumpanija u l-kuraġġ ta’ Adolf, Alex u z-Zizza jdoqqu warajja. Apparti t-tema fil-bidu ta’ kull taqsima u l-bażi ta’ Lejl 34 (il-poeżija ta’ Ġesù u t-tentazzjoni), il-mużika kienet kollha improvizzata, u d-dinamika ta’ bejniethom sabiħa wisq. Daqqew ħafna aħjar milli diġà kien imwiegħed miż-żewġ sessjonijiet li kienu għamlu fil-garaxx tal-Marsa. F’diversi mumenti xtaqt nieqaf mill-qari ħa nisma’ sew il-mużika u nintilef fiha. Il-beats taz-Zizza, ir-riffs ta’ Adolf u n-noti għall-għarrieda ta’ Alex baqgħu għaddejjin bejn widnejja f’qiegħ il-lejl, u sa jumejn wara. Ħin minnhom ma nafx kontx qiegħed niftakar sew il-mużika jew nikkomponi fuq l-istil tagħhom, tant kien organiku. Prosit Alex tal-idea u talli laqqajtna. Aħfrulna tal-problemi ta’ volum li kien hemm fl-ewwel taqsima, fejn mid-dehra kliemi ma kienx jinftiehem, l-iktar fuq wara. Mill-bqija, kien hemm min fehem; kien hemm min ma fehemx; u kien hemm min qagħad jidħaq – tajjeb ukoll. Grazzi lill-Bongo Nyah u lil kull min ġie. U grazzi lil David Schembri tax-xogħol grafiku.

wiedDil-ġimgħa ninsab il-Wied (dak taż-Żurrieq, b’antonomażja), fl-istess kamra fejn nibtu l-idea u l-ħtieġa tal-Erbgħin Jum fi tmiem is-sajf li għadda. Ftit jiem wara, lura fil-griż tal-Lussemburgu, stenbaħt f’nofs ta’ lejl b’ħasda xxoqq l-għadam, u dak il-ħin smajt f’moħħi l-versi ta’ Lejl 0 u niżżilthom f’salt. Minn hemm ‘il quddiem komplejt nimxi u nikteb ftit jew ħafna kuljum, u issa għaddej norbot l-aħħar truf tas-sensiela. It-tir huwa li l-ktieb joħroġ f’Novembru jew Diċembru, u li nerġgħu nagħmlu l-kunċert-qari bħala tnedija, f’teatru jew sala.

skrivanijaIntant, jumejn ilu u dalgħodu reġgħu saqsewni. “Meta se tiżżewweg, ‘tazzetta’, tagħmel babies?” Niddedika l-poeżija t’hawn isfel – Lejl 30 – lil kull min laħaq ċerta età u għadu jibża’ ‘jazzetta’ u jrabbi familja. (U lil min sempliċement ma jridx – deċiżjoni li iktar ma nikber iktar nammiraha.) Recording mill-garaxx tal-Marsa.

Lejl 30

U seta’ kien agħar. Stħajjel tfajjel jixbhek,
waħdu jigdem id-dlamijiet fir-rokna,

b’ommu tgara l-kotba lejn ras missieru
għax qatta’ lejl ieħor imqajjem jikteb.
Stħajlek ġo loft bi skrivanija ċkejkna
imdawla kemm kemm minn tamboċċ imxattar
jilqa’ t-tisbit tal-isdra tat-tjur bojod
li dabulhom ġwinħajhom f’djul ix-xemx.
Stħajjel il-kaxxa tax-xjaten iddeffes
prodott wara l-ieħor fil-baħħ ta’ moħħok
bit-tifel jiftaħlu u jtenni kull kelma
u joqmos hieni ma’ kull melodija.
Stħajlek tul l-indani ta’ supermarket
titħaxken ma’ kull friża ħa tinġazza
biex ma tismax il-krib u ma tgerfixx
id-daqq taċ-checkout mat-taqtiq ta’ qalbek.
Stħajjel l-ikliet għand familji razzisti
jiddiskutu l-beżgħat tal-aħħar moda,

b’fommok imsakkar ma jmurx tisfa mostru
fuq wara tal-pitazzi tal-iskola.
Stħajlek titlaq mix-xogħol mingħajr ma tifraħ
u ssuqha sad-dar bil-ħmistax fis-siegħa
sa t-tpaqpiq itarrax it-twerżiq f’rasek.
Stħajlek tistartja l-magna maż-żerniq

u ssuqha sieket tul it-textix xitwi
bil-kelma Vladivostok tikber f’fommok.
Stħajlek titkaħħal ma’ mappa ta’ gżira
li ħallejt tegħreq fil-baħar ta’ ħalqek,
u tqarmeċ l-ismijiet u ssoff it-toroq
li jinfdu fil-fewġiet tal-arja mielħa.
Stħajlek taqla’ l-enneżima ċanfira
għax waqqajt farka zokkor fl-art tal-kċina
u int u tgħarraq l-imrar fil-kafè fietel
tiċċassa lejn l-iskorċa blu fit-tieqa.
Stħajjel l-intiena tal-ħalib maħruq
tfakkrek fl-omm li telqitek kontra qalbha
u d-dmugħ maqtugħ li kellek tibqa’ tibla’
biex tiskansa t-togħmiet taċ-ċinturin.
Stħajlek iżżomm b’idejk ma’ tarf is-sink
biex ma tiġġarrafx quddiem il-mistħija
tal-wiċċ abjad karti qed jaħrab ħarstek.
Stħajlek tittawwal fil-bokka ta’ bir,
u tagħlaq għajnejk, u ma ssibx in-nir,
u tiftaħ għajnejk u tara t-twerwir
tal-fatat li kont ħlift li qatt ma ssir.
Stħajlek tigdem ilsienek, idek, fwiedek
biex ma tiżloqx iż-żelqa ta’ missierek.
Stħajlek fanal imsawwat mill-mewġ kiesaħ
tibqa’ xxandar kif tista’ t-tpetpit bati,
tixtieqek vapur minnhom ħa tinkalja
fid-dejl ta’ rdum imxewwek u ħamrani.
Stħajjel l-għeruq mitlufa jrossu m’għonqok.
Stħajlek zokk mimdud bil-friegħi miżbura,
maħkum min-nemel bieżel u l-faqqiegħ.

Jew stħajlek taqla’ għeruqek darba għal dejjem,
stħajlek zokk mimdud u moħfi minn ġewwa
fejn jidħol jorqod tfajjel b’nifsu sielem
jimliek b’ferħ li qatt m’għext jew emmint fih.
Stħajjel rasha tistkenn fil-wied ta’ sidrek,
b’id waħda twennislek is-sinsla mwebbsa
u l-oħra tistrieħ ħafif fuq ix-xehwa
li nsejt li kellek ftit ‘il fuq minn qaddek.
Stħajlek f’qiegħ il-lejl tiskanta ġo qalbek
b’kemm hi iebsa l-imħabba, kemm fraġli l-hena,
u b’wiċċek ġo subgħajk għall-mitt elf darba
terġa’ ssaqsi dan kollu hux vallapena.
jorqod

 

Advertisements
Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

Għal għonq it-triq #10: Mark Strand

strandStrand mhuwiex fost il-poeti favoriti tiegħi – l-istil tiegħu filli jinħass iddilwit, u filli wisq klawstrofobiku. Madankollu, it-tiftix ta’ bilanċ bejniethom insibu interessanti, u dan l-aħħar sirt napprezzah aktar. Xlewh fuq li xlewh, u xahar wara mewtu għadhom jixluh sal-lum, b’li kien jikteb poeżija “skura wisq”. Dil-ħaġa tissorprendini, u tħassibni. Ma nafx qattx smajt lil xi ħadd igorr għax isib li l-vrus ta’ Baudelaire, Celan, jew Pizarnik huma pessimisti wisq, jew għax iktar qrib il-mewt milli l-ħajja. Iżda poeta ta’ żmienna, għala għandu jħossu ħati talli jippubblika poeżija ‘skura’ ? Minn meta ‘l hawn il-makabru, il-ġenn, il-paranojja ma baqgħux moda?

Ftit tal-ġimgħat ilu ħarbixt xi osservazzjonijiet dwar il-kitba bħala terapija, u l-perikli tagħha, fosthom il-fatt li wieħed ma jistax jippretendi li jikteb speċi ta’ manwal għall-ħruġ mid-dipressjoni, għax kull dipressjoni hija kumplessa, personalissma, kobba mħabbla ta’ fatturi li wħud minnhom jaf imorru lura għal episodji tat-tfulija li wieħed m’għadx għandu amment tagħhom. Mhux faċli taħrab l-ispeċifiku fl-espressjoni tas-swied il-qalb; jekk tikxef wisq, tissogra li taqa’ fil-banali, iżda jekk tibqa’ biss fuq il-livell tas-simboli tipiċi u ġeneriċi, ukoll. Ħabel stirat, li Strand xi minn daqqiet kien jirnexxilu jaqsmu mingħajr ma jaqa’ u jinstabat mal-art iebsa.

2002

M’iniex qed naħseb fil-Mewt, iżda l-Mewt qed taħseb fija.
Tintefa’ lura fis-siġġu, togħrok idejha, tmelles
il-leħja, u tgħid, “Qiegħed naħseb fi Strand, qiegħed naħseb
li ġurnata minnhom għad noħroġ minn wara, inxejjer il-minġel
jew nerfa’ l-klessidra f’dawl il-qamar, u jitfaċċa Strand
bi ġlekk u ingravata, u flimkien taħt is-siġar għerja
tal-vjali għad interrqu sa belt l-irwieħ. U meta
naslu fil-Misraħ il-Kbir, dak tal-vilel tal-irħam, il-folla
li tkun ilha tistenniena għad tilqagħna bil-krib miġnun tagħha,
u dmugħha, iebes u kiesaħ daqs il-ħġieġ talli trażżan
għal tant żmien, għad jaqa’ u jiċċaqċaq fuq il-ġebel taħtu.
                              Aħħ, jalla ma jdumx. Aħħ, jalla ma jdumx.” 

L-affarijiet inżommhom sħaħ

F’għalqa
jiena n-nuqqas
ta’ għalqa.
Dan huwa
dejjem il-każ.
Inkun fejn inkun,
jien dak li huwa nieqes.

Meta nimxi
nofroq l-arja
u dejjem
l-arja tidħol
biex timla l-ispazji
mnejn għadda ġismi.

Ilkoll għandna r-raġunijiet tagħna
biex nimxu.
Jien nimxi
biex l-affarijiet inżommhom sħaħ.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

On poetry as therapy

via Alfonso Brezmes

via Alfonso Brezmes

Over the past two months, I’ve learnt a lot about writing as therapy. Since early October I’ve written more pages of poetry than I usually muster in a year, though I still have a long way to go. Day poems about walking and madness, night poems in which I confront past and present ghosts one at a time. My latest poem, which begins as one of the darkest, ends on a somewhat positive note, but now I’ve been stuck for a week. I’m nowhere near finished, and need to dig deeper.

Transforming your pain into something meaningful, wild and musical (the Maltese endekasillabu works wonders) can be of significant help, however gradual. But there are dangers.

1. Firstly, you’re walking a delicate tightrope. The most expressive images and emotions will probably rise to the surface whilst you’re half asleep, but at the time of actually writing, you need full concentration. The banality of your thoughts is beneath you, around you, above you. Don’t try to blurt it all out in one go, and don’t be afraid to remain still whenever necessary. And of course, beware of the temptation to simply let yourself fall. Finding the right balance between the literal and the figurative, and the right tone and mood, takes time.

tightropeI used the word ‘banality’ – no one wants to read about your guilt, your hang-ups and your fuck-ups, but that’s not the point. You’re writing first and foremost for yourself. (And by helping yourself, you relieve the pressure off those close to you.) Each depression is highly personal and specific, the result of a number of intertwined factors – some so deeply linked to childhood that you may not remember where or how they actually originated -, so any attempt to write an impersonalised poetic manual for curing depression will be devoid of substance and will soon slip into failure. To poeticise the unpoetic is never going to be easy. Catharsis is to be found in image, metaphor, rhythm, surprise. There is a dark beauty in the macabre, and humour too, but don’t overdo it.

2. Despite the simile of the tightrope, depression is not linear, but moves spirally. It’s inevitable that you will repeat yourself. Use this repetition wisely. Anaphora can be powerful, but can also be a sign of laziness if abused or hackneyed. Each time you mention a particular symbol, try to give it a new trait or a new link. Don’t look for total coherence among poems. Depression and fear contradict themselves continuously.

wied3. Do not over-obsess over a past episode for the sake of your poetry, as you may end up falsifying the emotion, or worse still, deepening your madness or paranoia unnecessarily. Perhaps more importantly, do not cling too tightly to the poetry itself, as if it were your only road to salvation. On a day in which the poem doesn’t seem to want to piece itself together, you’ll have your stomach in a twist and may wish to pack it all in. Don’t wring yourself like a towel for the fun of it. Be patient, and focus on something else – go for a long walk, listen to music, read other poets. Beware also of euphoria upon completing a poem you’re proud of. The higher the wave, the harder it will hit you against the rock when it crashes down.

4. Finally, it’s important to observe the writing process, but not too much. If you re-revise your poems too often, they will lose meaning, perhaps even to the point where you’ll find yourself moving backwards, having to go through the same cathartic process again.

The sooner I get to the final poem in the series, the sooner I can get back to writing about islands, coastlines, maps and migrations. But I can’t rush it. Hopefully this block won’t last for too long. A week without writing has helped me gain some perspective, but I’m desperate to get back into the thick of it. (There are also translations of the ‘Passport‘ waiting in the wings to be revised, edited and printed, and I hate to keep postponing my collaborations with such wonderful people. But I’ll be in touch soon.)

For readers of Maltese, here’s one of the ‘lighter’ examples from the series I’m working on. (Apologies, no English translation yet.)

Grand_Duchess_Charlotte_bridge Jum 11

Il-ġenn dejjem pass ‘il bogħod, jekk mhux inqas.
Oqgħod attent fejn tirfes, u tgħaġġilx.
Il-moħħ bħal żiemel. Trid titgħallem tirkbu
u tiġbidlu l-ilġiem bla tweġġgħu wisq.

Il-werqa niexfa ċċaqċaq hemm taħt sieqek
mhijiex ruħek. Sempliċement ħarifa.
Il-vojt taħt dan il-pont mhuwiex isejjaħ.
It-tokki min-naħa l-oħra tax-xmara
qed idoqqu għax ħinhom u xejn aktar.
M’hemm l-ebda wiċċ fil-forma ta’ dis-siġra.
In-naffar f’nofs l-għalqa mhux mostru antik.
Il-mitt ċawlun itiru bejn iċ-ċmieni
mhumiex qed isegwuk jew jidħqu bik.
Il-mara għaddejja bil-kelb xejn ma tixbah
lil dik li ħlomtha appik li timbuttak
bl-eleganza kollha minn tarf l-irdum.
Il-kelb riesaq lejk. Turihx li qed tibża’,
ħares ‘l hemm ħa taħbi l-abjad ta’ wiċċek,
titlaqx tiġri għax malajr jilħqek bi snienu
ħa jniżżilhom fi rkopptok u jibgħatlek
dil-penitenza kollha għand ix-xjaten.

Għaddew. Ħu nifs twil. Erħih bil-mod. Ħu ieħor.
Erġa’ erħih. Ħu ieħor. Erħih. U ieħor. U ieħor.
Tgħoddx. Tgħoddx sa tmienja. Tgħoddx l-ittri t’isimha
bħalma kont tagħmel int u tgħumha ‘l ġewwa
fid-dlam ċappa lejn ir-ramla moħbija
fil-bidu tal-Wied. Le. Ibqa’ għaddej. Nifs
wara nifs. Pass wara pass. Ħoss l-ossiġnu
jonfoħlok il-pulmuni bħall-qlugħ bojod
ta’ dgħajsa tmewweġ lejn gżira mitluqa.
Ħoss ir-raded ta’ ġildtek jiġmgħu l-melħ.
Ħoss is-sħaba f’rasek teħfief, tiċċara.
Ħoss l-imnifsejn qed jagħrfu l-ħjiel tax-xagħra.
Ħoss iż-żiemel li issa telaq għal riħu
iħaffef kemm kemm it-trott lejn ix-xamma
ta’ ħarrub frisk li ġejja mill-istalla.
Ħoss ir-riedni jiżolqulek bil-ħlewwa.
Ħoss fil-mixja ħielsa s-serħan mill-għafsa.
Għal tikka. Għal mument. Għal ftit. Għal darba.  

trott

 
 
Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , | 3 Comments