Għal għonq it-triq #10: Mark Strand

strandStrand mhuwiex fost il-poeti favoriti tiegħi – l-istil tiegħu filli jinħass iddilwit, u filli wisq klawstrofobiku. Madankollu, it-tiftix ta’ bilanċ bejniethom insibu interessanti, u dan l-aħħar sirt napprezzah aktar. Xlewh fuq li xlewh, u xahar wara mewtu għadhom jixluh sal-lum, b’li kien jikteb poeżija “skura wisq”. Dil-ħaġa tissorprendini, u tħassibni. Ma nafx qattx smajt lil xi ħadd igorr għax isib li l-vrus ta’ Baudelaire, Celan, jew Pizarnik huma pessimisti wisq, jew għax iktar qrib il-mewt milli l-ħajja. Iżda poeta ta’ żmienna, għala għandu jħossu ħati talli jippubblika poeżija ‘skura’ ? Minn meta ‘l hawn il-makabru, il-ġenn, il-paranojja ma baqgħux moda?

Ftit tal-ġimgħat ilu ħarbixt xi osservazzjonijiet dwar il-kitba bħala terapija, u l-perikli tagħha, fosthom il-fatt li wieħed ma jistax jippretendi li jikteb speċi ta’ manwal għall-ħruġ mid-dipressjoni, għax kull dipressjoni hija kumplessa, personalissma, kobba mħabbla ta’ fatturi li wħud minnhom jaf imorru lura għal episodji tat-tfulija li wieħed m’għadx għandu amment tagħhom. Mhux faċli taħrab l-ispeċifiku fl-espressjoni tas-swied il-qalb; jekk tikxef wisq, tissogra li taqa’ fil-banali, iżda jekk tibqa’ biss fuq il-livell tas-simboli tipiċi u ġeneriċi, ukoll. Ħabel stirat, li Strand xi minn daqqiet kien jirnexxilu jaqsmu mingħajr ma jaqa’ u jinstabat mal-art iebsa.

2002

M’iniex qed naħseb fil-Mewt, iżda l-Mewt qed taħseb fija.
Tintefa’ lura fis-siġġu, togħrok idejha, tmelles
il-leħja, u tgħid, “Qiegħed naħseb fi Strand, qiegħed naħseb
li ġurnata minnhom għad noħroġ minn wara, inxejjer il-minġel
jew nerfa’ l-klessidra f’dawl il-qamar, u jitfaċċa Strand
bi ġlekk u ingravata, u flimkien taħt is-siġar għerja
tal-vjali għad interrqu sa belt l-irwieħ. U meta
naslu fil-Misraħ il-Kbir, dak tal-vilel tal-irħam, il-folla
li tkun ilha tistenniena għad tilqagħna bil-krib miġnun tagħha,
u dmugħha, iebes u kiesaħ daqs il-ħġieġ talli trażżan
għal tant żmien, għad jaqa’ u jiċċaqċaq fuq il-ġebel taħtu.
                              Aħħ, jalla ma jdumx. Aħħ, jalla ma jdumx.” 

L-affarijiet inżommhom sħaħ

F’għalqa
jiena n-nuqqas
ta’ għalqa.
Dan huwa
dejjem il-każ.
Inkun fejn inkun,
jien dak li huwa nieqes.

Meta nimxi
nofroq l-arja
u dejjem
l-arja tidħol
biex timla l-ispazji
mnejn għadda ġismi.

Ilkoll għandna r-raġunijiet tagħna
biex nimxu.
Jien nimxi
biex l-affarijiet inżommhom sħaħ.

Posted in Uncategorized | Tagged , , , | Leave a comment

Lejl 24 (Insomnja)

insomnia2Wara ġimgħa bla rqad u bla kitba, l-insomnja tkellmet waħedha. Hemm leġġenda Ġappuniża li tgħid li, meta ma tkunx tista’ torqod, ikun għax dak il-ħin, xi mkien, hemm xi ħadd qed joħlom bik. Leġġenda sabiħa, imma ma naħsibx li hu l-każ. U jien stess, li bilkemm qed norqod, ilni ħafna ma noħlom, jekk mhux b’għajnejja miftuħa.

Il-poeżija t’hawn isfel jisimha Lejl 24, għax parti minn sensiela bl-isem 40 Jum. Poeżiji ta’ bi nhar dwar il-mixi u l-penitenza, poeżiji ta’ bil-lejl fejn inkellem lill-iħirsa wieħed wieħed, l-iktar dawk tat-tfulija li sena ilu reġgħu tfaċċaw, iżda mhux biss. Triq twila lejn il-maħfra u l-ħruġ mid-dipressjoni. Tgħallimt ħafna b’li ktibt s’issa, imma baqagħli xi nterraq.

Lejl 24

Sagħtejn. Tlieta. Tliet kwarti. Siegħa u nofs.
Daqshekk irqadt dil-ġimgħa. Illum saqajja
riedu bilfors jitqaċċtu mill-qasbtejn
ħa jimxu bla ma jġorru l-piż ta’ demmi;
spallejja waqfu joħolmu bil-ġwienaħ,
ħormana għall-ewwel mitraħ li jitfaċċa
ikunx taċ-ċagħaq, tax-xewk, anki tal-għadam;
għajnejja mxawta waħwħu biex jinqalgħu
sħaħ minn ġo ħofrithom u dritt għall-friża,
ħa joħolmu sa tasal ir-rebbiegħa
bid-dewbien fir-ragħwa ta’ baħar xiħ.

U llejla rġajna – għajnejja fuq is-saqaf
isegwu d-dlamijiet ireddnu jreddnu
man-nokkli tas-sħaħar libsin imqaċċta
jgħawġu l-vokali ma’ kull daħqa ħelwa
tidwi mal-erbat ikmamar tal-qalb.
Hemm dil-leġġenda Ġappuniża tgħid
li meta ma tkun tista’ torqod b’xejn
ikun għax tkun imqajjem f’ħolm ħaddieħor –
żgur mhux il-każ, sakemm mhijiex toħlomna
f’xifer l-irdum imxewwek tal-Imnajdra
b’idejha marbutin forma ta’ qalb
resqin inkiss inkiss minn wara dahri
appik li jimbuttawni b’eleganza
għal fuq it-tifrik t’għadmi isfel nett.

Jekk dan xi kastig, jekk jogħġbok, nitolbok,
ieqaf, ħa norqod! Iva, il-messaġġ ħadtu,
għada promise to Jesus nieqaf noħlom
bid-dawl t’għajnejk jilqgħuni fuq it-taraġ,
bid-dawl t’għajnejk jidħquli f’tarf il-Wied,
bid-dawl t’għajnejk fuq din il-ġerħa tħaddar
fuq sidri li berraħtlek kmieni wisq,
bid-dawl t’għajnejk jistkerrhu l-ittri t’ismi
ikun xi jkun il-kliem li jidher taħtu,
bid-dawl t’għajnejk l’ormaj umbraw għal għomri
id-dell t’għajnejja mdendla b’xahrejn ngħas.

Ieqaf, nitolbok, ħa norqod u noħlom
b’wiċċi jdub ftit ftit fir-ragħwa tal-bajja
sa jixxejjen max-xefaq biex qatt aktar
ma nġib quddiem għajnejja d-dawl t’għajnejk.

leggenda Gappuniza

Posted in Uncategorized | Tagged , , | Leave a comment

On poetry as therapy

via Alfonso Brezmes

via Alfonso Brezmes

Over the past two months, I’ve learnt a lot about writing as therapy. Since early October I’ve written more pages of poetry than I usually muster in a year, though I still have a long way to go. Day poems about walking and madness, night poems in which I confront past and present ghosts one at a time. My latest poem, which begins as one of the darkest, ends on a somewhat positive note, but now I’ve been stuck for a week. I’m nowhere near finished, and need to dig deeper.

Transforming your pain into something meaningful, wild and musical (the Maltese endekasillabu works wonders) can be of significant help, however gradual. But there are dangers.

1. Firstly, you’re walking a delicate tightrope. The most expressive images and emotions will probably rise to the surface whilst you’re half asleep, but at the time of actually writing, you need full concentration. The banality of your thoughts is beneath you, around you, above you. Don’t try to blurt it all out in one go, and don’t be afraid to remain still whenever necessary. And of course, beware of the temptation to simply let yourself fall. Finding the right balance between the literal and the figurative, and the right tone and mood, takes time.

tightropeI used the word ‘banality’ – no one wants to read about your guilt, your hang-ups and your fuck-ups, but that’s not the point. You’re writing first and foremost for yourself. (And by helping yourself, you relieve the pressure off those close to you.) Each depression is highly personal and specific, the result of a number of intertwined factors – some so deeply linked to childhood that you may not remember where or how they actually originated -, so any attempt to write an impersonalised poetic manual for curing depression will be devoid of substance and will soon slip into failure. To poeticise the unpoetic is never going to be easy. Catharsis is to be found in image, metaphor, rhythm, surprise. There is a dark beauty in the macabre, and humour too, but don’t overdo it.

2. Despite the simile of the tightrope, depression is not linear, but moves spirally. It’s inevitable that you will repeat yourself. Use this repetition wisely. Anaphora can be powerful, but can also be a sign of laziness if abused or hackneyed. Each time you mention a particular symbol, try to give it a new trait or a new link. Don’t look for total coherence among poems. Depression and fear contradict themselves continuously.

wied3. Do not over-obsess over a past episode for the sake of your poetry, as you may end up falsifying the emotion, or worse still, deepening your madness or paranoia unnecessarily. Perhaps more importantly, do not cling too tightly to the poetry itself, as if it were your only road to salvation. On a day in which the poem doesn’t seem to want to piece itself together, you’ll have your stomach in a twist and may wish to pack it all in. Don’t wring yourself like a towel for the fun of it. Be patient, and focus on something else – go for a long walk, listen to music, read other poets. Beware also of euphoria upon completing a poem you’re proud of. The higher the wave, the harder it will hit you against the rock when it crashes down.

4. Finally, it’s important to observe the writing process, but not too much. If you re-revise your poems too often, they will lose meaning, perhaps even to the point where you’ll find yourself moving backwards, having to go through the same cathartic process again.

The sooner I get to the final poem in the series, the sooner I can get back to writing about islands, coastlines, maps and migrations. But I can’t rush it. Hopefully this block won’t last for too long. A week without writing has helped me gain some perspective, but I’m desperate to get back into the thick of it. (There are also translations of the ‘Passport‘ waiting in the wings to be revised, edited and printed, and I hate to keep postponing my collaborations with such wonderful people. But I’ll be in touch soon.)

For readers of Maltese, here’s one of the ‘lighter’ examples from the series I’m working on. (Apologies, no English translation yet.)

Grand_Duchess_Charlotte_bridge Jum 11

Il-ġenn dejjem pass ‘il bogħod, jekk mhux inqas.
Oqgħod attent fejn tirfes, u tgħaġġilx.
Il-moħħ bħal żiemel. Trid titgħallem tirkbu
u tiġbidlu l-ilġiem bla tweġġgħu wisq.

Il-werqa niexfa ċċaqċaq hemm taħt sieqek
mhijiex ruħek. Sempliċement ħarifa.
Il-vojt taħt dan il-pont mhuwiex isejjaħ.
It-tokki min-naħa l-oħra tax-xmara
qed idoqqu għax ħinhom u xejn aktar.
M’hemm l-ebda wiċċ fil-forma ta’ dis-siġra.
In-naffar f’nofs l-għalqa mhux mostru antik.
Il-mitt ċawlun itiru bejn iċ-ċmieni
mhumiex qed isegwuk jew jidħqu bik.
Il-mara għaddejja bil-kelb xejn ma tixbah
lil dik li ħlomtha appik li timbuttak
bl-eleganza kollha minn tarf l-irdum.
Il-kelb riesaq lejk. Turihx li qed tibża’,
ħares ‘l hemm ħa taħbi l-abjad ta’ wiċċek,
titlaqx tiġri għax malajr jilħqek bi snienu
ħa jniżżilhom fi rkopptok u jibgħatlek
dil-penitenza kollha għand ix-xjaten.

Għaddew. Ħu nifs twil. Erħih bil-mod. Ħu ieħor.
Erġa’ erħih. Ħu ieħor. Erħih. U ieħor. U ieħor.
Tgħoddx. Tgħoddx sa tmienja. Tgħoddx l-ittri t’isimha
bħalma kont tagħmel int u tgħumha ‘l ġewwa
fid-dlam ċappa lejn ir-ramla moħbija
fil-bidu tal-Wied. Le. Ibqa’ għaddej. Nifs
wara nifs. Pass wara pass. Ħoss l-ossiġnu
jonfoħlok il-pulmuni bħall-qlugħ bojod
ta’ dgħajsa tmewweġ lejn gżira mitluqa.
Ħoss ir-raded ta’ ġildtek jiġmgħu l-melħ.
Ħoss is-sħaba f’rasek teħfief, tiċċara.
Ħoss l-imnifsejn qed jagħrfu l-ħjiel tax-xagħra.
Ħoss iż-żiemel li issa telaq għal riħu
iħaffef kemm kemm it-trott lejn ix-xamma
ta’ ħarrub frisk li ġejja mill-istalla.
Ħoss ir-riedni jiżolqulek bil-ħlewwa.
Ħoss fil-mixja ħielsa s-serħan mill-għafsa.
Għal tikka. Għal mument. Għal ftit. Għal darba.  

trott

 
 
Posted in Uncategorized | Tagged , , , , , , | 3 Comments